Bliskość przed narodzeniem - o komunikacji prenatalnej

Z tego artykułu dowiesz się:

  • w jaki sposób dziecko przed narodzeniem odbiera sygnały z zewnątrz
  • co dziecko zapamiętuje z okresu prenatalnego
  • w jaki sposób dziecko przed narodzeniem próbuje komunikować się z otoczeniem
  • jak budować więź z dzieckiem jeszcze przed porodem
  • jak dbać o emocjonalny rozwój dziecka w okresie prenatalnym

 

Kilka słów o psychologii prenatalnej

Przez długi czas, uważano, ze umysł dziecka w momencie narodzin, jest jak czysta tablica (Tabula rasa). Dziecko stawało się człowiekiem dopiero w momencie narodzin. Rozwój psychologii prenatalnej oraz przeprowadzane badania udowadniają, że dziecko jest istotą ludzką już od momentu poczęcia. Człowiekiem, który czuje, uczy się, dąży do kontaktu ze światem zewnętrznym. Co więcej, prowadzi dialog ze swoimi przyszłymi rodzicami, który ma ogromne znaczenie dla jego dalszego rozwoju.
Jeszcze 25 lat temu uważano, ze dialog z dzieckiem w okresie życia łonowego jest niemożliwy - brak jest połączeń nerwowych między organizmem matki i dziecka. Jednak badania naukowe dowodzą, ze informacje matka-dziecko przekazywane są zwrotnie za pomocą neuromediatorów, hormonów i substancji biochemicznych.[1] W 13 dniu swojego istnienia
u dziecka można wyodrębnić zawiązki układu nerwowego, a w 20 dniu zostają ukształtowane zawiązki mózgu. Jak twierdzi prof. Włodzimierz Fijałkowski(…) Skoro istnieje struktura, musi istnieć i odpowiednia dla niej funkcja. Tak, więc procesy psychiczne są faktem (…) [1]
Dziecko będąc jeszcze zarodkiem w organizmie matki, wysyła pierwsze sygnały świadczące o jego obecności. Wszelkie zmiany w organizmie kobiety zachodzące w tym czasie, są ich dowodem. Senność, nadwrażliwość na smaki i zapachy, nabrzmiałe piersi wszystko to, są sygnały wysyłane do matki świadczące o istnieniu nowego życia. Dziecko wysyła sygnały i oczekuje odpowiedzi, choć nie zrozumie słów do niego wypowiadanych, to zrozumie ich znaczenie, oznaczające miłość i akceptację, której potrzebuje jeszcze przed urodzeniem. Ważne dla jego rozwoju jest, by wzrastało w atmosferze miłości i radości z jego istnienia.

Wpływ emocji matki na rozwój dziecka w okresie prenatalnym

Od wielu wieków wiadomo było, że zdrowie kobiety i jej stan psychiczny mają wpływ na jej nienarodzone dziecko. Jednak dopiero przeprowadzane w XX w. badania, dowiodły, jakie skutki na rozwój dziecka mają emocje i stres matki. W 1982 r. w Izraelu przeprowadzono badania na grupie ciężarnych kobiet. Badania te, pokazały jak stan emocjonalny matki odczuwa dziecko w jej łonie. Kobietom założono słuchawki, w których słyszały muzykę, jaką lubiły najbardziej. Naukowcy przy pomocy ultrasonografu obserwowali w tym czasie dzieci, które na przyjemne doznania mamy zaczęły żwawiej poruszać się. Zadziwiające jest to, że dzieci nie słyszały utworów, które sprawiały ich mamom przyjemność, a reagowały na zmianę nastroju matki. Naukowcy poprzez ten eksperyment doszli do wniosku, że dziecko reaguje na zmiany w stanie emocjonalnym matki.[2]

Ogromne, negatywne działanie na mózg nienarodzonego dziecka ma długotrwały stres, przeżywany przez matkę. Dziecko jest chronione w pewnym stopniu przez łożysko przed szkodliwymi czynnikami. Hormony stresuw niewielkiej ilości przenikające przez nie, są dla dziecka pożyteczne. Problem pojawia sięw momencie, kiedy poziom hormonu stresu-kortyzolu, staje się zbyt wysoki.

Powtarzające się sytuacje silnego stresu w ciąży mogą przyczynić się do wielu wad u noworodków takich jak- - rozszczep wargi, zespół Downa, zaburzenia neurologicznych, trudności z oddychaniem, wrzody żołądka i zapalenie ucha, opóźnieniem rozwoju umysłowego, w skrajnych przypadkach nawet do śmierci. [3]

Kontakt z dzieckiem w okresie prenatalnym nie tylko umożliwia jego prawidłowy rozwój. Jest również początkiem nawiązania więzi z obojgiem rodziców. Oprócz tego zacieśnia i wzbogaca więzi, które zbudowali rodzice dziecka między sobą.

Pamięć prenatalna


Wspomniałam wcześniej, że dziecko nie rodzi się z umysłem czystym jak niezapisana tablica, gdyż zapamiętuje wrażenia z okresu prenatalnego, co udowadniają przeprowadzane badania. [4] Amerykański psycholog Lee Salk odtwarzał noworodkom z taśmy nagrany dźwięk bicia serca. Okazało się, ze dzieci, którym puszczano taśmę były spokojniejsze, mniej płakały, miały lepszy apetyt i miały mniejsze trudności z oddychaniem. Każde dziecko w łonie słyszy bicie serce swojej mamy, po porodzie odgłos ten daje poczucie ciągłości życia łonowego, czyli poczucie bezpieczeństwa. [5]

Są jeszcze inne dowody świadczące o pamięci i nauce prenatalnej. Grupa badaczy szwedzkich pod przewodnictwem Amerykanina Henriego Truby, przeprowadziła badania, które dokumentują umiejętność odbierania i zapamiętywania odbioru głosu ludzkiego przez dziecko. Do eksperymentu użyto specjalistycznej aparatury, która pozwalała na rozdzielenie sekundowego odcinka głosu dziecka na 4000 części. Wyrysowany spektrografem obraz dźwięku wydawanego przez dziecko jest indywidualny dla każdego z nich, niepowtarzalny jak linie papilarne. Zadziwiające dla badaczy było to, że intonacja, rytm i inne cechy dźwięku, były bardzo podobne do mowy matki badanych dzieci.
Inne badania dotyczące zapamiętywania wrażeń prenatalnych, dowodzą, że noworodki, którym czytano na kilka tygodni przed urodzeniem bajkę, wolą słuchać tej samej bajki, niż bajki o innym rytmie. [6]
Dlatego też, tak istotne dla dalszego rozwoju dziecka, jest jak najwcześniejsze nawiązanie z nim dialogu i więzi przez obojga rodziców.

Pierwsze rozmowy

Pierwszym podstawowym krokiem rodziców, aby nawiązać więź i dialog z poczętym dzieckiem, jest jego akceptacja, jako pełnoprawnego członka rodziny, pewność, że dialog potrzebny jest obu stronom. Jedną z form akceptacji dziecka, jako nowego członka rodziny, i chęć podjęcia dialogu z nim jest nadanie mu tzw. imienia zastępczego, którym przez okres życia płodowego, rodzice będą zwracać się do niego.
Rozmowa, jako forma komunikacji i nawiązania więzi z dzieckiem może być prowadzona – w formie monologu, poprzez czytanie dziecku wierszy, bajek, historyjek lub dialogu, czyli głośnej rozmowy z dzieckiem lub w myślach, koncentrując nasze myśli na nim. Tematy rozmów powinny wynikać z konkretnych sytuacji i być wyrazem indywidualnych przeżyć. Może się zdarzyć, że poczęcie nastąpiło w sposób nieplanowany, przypadkowy, matka powinna powiedzieć mu, o swoich problemach w zaakceptowaniu go, zapewniając jednocześnie, że spróbuje go pokochać, ale może później, dziecko i tak wyczuje u matki sprzeczne uczucia. [7] Każdy z rodziców przez okres 9-ciu miesięcy ma szansę na wypracowanie własnego stylu dialogu z dzieckiem, który zaprocentuje w przyszłości.

Komunikacja przez słuch i dotyk

Inną, ale równie ważną formą komunikacji jest dotyk, przez który nawiążemy
z dzieckiem kontakt intelektualny. Frans Veldman, holenderski terapeuta opracował naukową metodę dotykowa zwaną, – haptonomią, która poprzez odpowiednią technikę masażu brzucha, pobudza dziecko i komunikuje mu o uczuciach rodziców. [8] Dzięki temu, mama poprzez taki kontakt z dzieckiem, po pewnym czasie nauczy się odczytywać sygnały wysyłane do niej przez dziecko. Wie, kiedy jest zadowolone, kiedy daje do zrozumienia, że czuje się źle, że coś sprawia mu przykrość lub kiedy jest mu niewygodnie. Oczywiście kontakt z dzieckiem dotyczy nie tylko matki, ale w takim samym stopniu ojca czy też starszego rodzeństwa. Dzięki takim kontaktom w momencie narodzin, rodzice będą czuli się pewniej dotykając noworodka, a dla dziecka bezpośredni kontakt z rodzicami nie będzie obcy. [9]

Około 4 miesiąca życia łonowego dziecko zaczyna słyszeć odgłosy z zewnątrz, dlatego bardzo dobra formą kontaktu z dzieckiem jest śpiew i wspólne słuchanie muzyki. Słuchając naszego głosu dziecko uczy się rozpoznawania go i nie jest istotne czy umiemy śpiewać czy nie, gdyż takim głosem będziemy zwracać się w przyszłości do dziecka. Śpiewanie jest istotne również dla matki, gdyż wydłuża się faza wydechu, co przyda się podczas akcji porodowej. Dzieci uwielbiają słuchać muzyki, preferują dźwięki o niskich częstotliwościach, a więc głównie muzykę poważną. Mama poprzez ruchy dziecka jest w stanie określić czy dziecku podoba się słuchana muzyka, czy też nie.[10]
Stosowanie wymienionych powyżej form komunikacji z dzieckiem, nie tylko pobudza jego rozwój, ale przede wszystkim świadczy o przywiązaniu rodziców do niego. Wpływa także na rozwój miłości i więzi między rodzicami. Jednak najistotniejsze jest to, że dziecko przychodzące na świat, z którego większość docierających do niego bodźców jest czymś nowym i przerażającym, czuje się o wiele bezpieczniej, kiedy tuż po narodzinach, przytulone do piersi mamy usłyszy znany mu wcześniej odgłos bicia serca, jej głos i głos swojego taty.

Pomoc dla rodziców

W naszej kulturze, wiek człowieka liczy się od momentu jego narodzin. Badania przedstawione powyżej, dowodzą jednak, że dziecko w łonie matki to człowiek, który od pierwszych dni swojego istnienia daje nam znać o sobie. Dziecko, które przez okres 9-ciu miesięcy życia łonowego poznaje swoich rodziców, uczy się od nich i na świat przychodzi z określoną wiedzą, człowiekiem jest od momentu poczęcia, co od wielu wieków wiedzą Chińczycy licząc lata życia od tego momentu a nie urodzin. Wiedzy na temat nawiązania kontaktu z dzieckiem w tym okresie, rodzice nie otrzymają niestety poprzez edukację szkolną. Świadomi swego rodzicielstwa rodzice, sami muszą zadbać o swoją wiedzę, na temat nawiązania więzi z dzieckiem w okresie prenatalnym. Nie udało mi się dotrzeć do uniwersalnego poradnika, z którego mógłby skorzystać każdy rodzic. Jest jednak bardzo wiele literatury naukowej, w której opisano sygnały jakie wysyła dziecko do rodziców. Poleciłabym rodzicom między innymi książkę Doroty Kornas-Biela pt. Wokół początku życia ludzkiego. Dużo informacji na ten temat można znaleźć
Jeśli rodzice są zainteresowani, i od poczęcia chcą nawiązać z dzieckiem kontakt, znajdą sposób aby dotrzeć do informacji na ten temat, chociażby w Internecie. Myślę jednak, że najlepszym i niezawodnym poradnikiem jest intuicja matki.

Iwona Kustra

Bibliografia:

[1] Irena Chołuj, Urodzić razem i naturalnie , Książki - źródła życia, Mszczonów 2008, str 32
[2] Irena Chołuj, Urodzić razem i naturalnie , Książki - źródła życia, Mszczonów 2008, str 118
[3] Irena Chołuj, Urodzić razem i naturalnie , Książki - źródła życia, Mszczonów 2008, str 122-123
[4] Dorota Kornas- Biela, Wokół początku życia ludzkiego, Warszawa 1993r., str.22
[5] Dorota Kornas- Biela, Wokół początku życia ludzkiego, Warszawa 1993r., str.21
[6] Dorota Kornas- Biela, Wokół początku życia ludzkiego, Warszawa 1993r., str.21-22
[7] Dorota Kornas- Biela, Wokół początku życia ludzkiego, Warszawa 1993r., str 54-55
[8] Dorota Kornas- Biela, Wokół początku życia ludzkiego, Warszawa 1993r., str 58
[9] Irena Chołuj, Urodzić razem i naturalnie , Książki - źródła życia, Mszczonów 2008, str 34
[10] Dorota Kornas- Biela, Wokół początku życia ludzkiego, Warszawa 1993r. Str 57


**************************************************************************************

Dodaj komentarz

Dodaj komentarz

This is a captcha-picture. It is used to prevent mass-access by robots. (see: www.captcha.net)
Przepisz kod z obrazka:
Twoje imię:
Komentarz:
 
Wasze komentarze:
Magda - 13.05.2010 22:53:47
Nie bardzo mogę uwierzyć w to, że długotrwały stres w ciąży może doprowadzić do zespołu Downa.
Magda - 07.12.2010 19:49:37
Ciekawy artykuł. Warto promować wiedzę o tym, że na jakość życia człowieka ogromny wpływ ma okres prenatalny. Budowanie więzi z dzieckiem prenatalnym przynosi wiele pozytywnych efektów w jego rozwoju emocjonalnym po urodzeniu.
Irmina - 05.05.2011 21:48:02
Zespół Downa jest spowodowany trisomią chromosomu 21. Przyczyną chorobą nie jest stres matki.