Bliskość a samodzielność

Czy dzieci wychowywane w duchu AP są uzależnione od rodziców?

 

Krytycy naturalnego rodzicielstwa często wyrażają obawy, że stałe zaangażowanie matki w opiekę nad dzieckiem powoduje, iż stanie się ono zbyt zależne i nie wyrośnie na samodzielnego człowieka. Abstrahując od faktu, że wczesna niezależność dziecka, jako cel rozwoju, pojawia się głównie w uprzemysłowionych społeczeństwach Zachodu i że nie we wszystkich kulturach (Keller, 2003) dąży się do niej, istnieją oczywiste przesłanki, że prawda jest zgoła odmienna. […]

Ainsworth i jej zespół (Ainsworth, Bell, Stayton, 1972, 1974; Stayton, Ainsworth, 1973) przeprowadzili liczne szczegółowe obserwacje dotyczące tego tematu […]. Donoszą oni na przykład, że matki, które w pierwszych miesiącach życia zapewniły swoim dzieciom stosunkowo dużo pełnego uczuć, czułego i niespiesznego kontaktu fizycznego, w efekcie miały dzieci, które pod koniec pierwszego roku życia lubiły fizyczną bliskość z matką, ale jednocześnie cieszyły się, gdy matka je odkłada, bo chętnie powracały do radosnej eksploracji otoczenia i zabawy – w zwykłych okolicznościach, wymagając relatywnie niewiele kontaktu. Dla odmiany dzieci, które doświadczyły stosunkowo mało noszenia na rękach i przytulania – szczególnie jeśli kontakty te były urywane i niewystarczające – miały skłonność do protestowania przy próbach odkładania ich i niechętnie zajmowały się samodzielną zabawą. Wyrażały również sprzeczne odczucia co do kontaktu fizycznego: czasami go szukały, lecz gdy go dostawały, tak naprawdę się nim nie cieszyły. Ponadto w drugiej połowie pierwszego roku życia dzieci, mające bardziej wrażliwe uczuciowo matki, nie zawsze protestowały przeciwko ich krótkiej nieobecności w znanym im, domowym otoczeniu, na przykład kiedy na chwilę wychodziły z pokoju. Bardziej prawdopodobne było, że dziecko podąży za matką, niż że zacznie płakać. Zachowanie tych dzieci zdawało się sugerować, że są pewne, iż matka będzie dla nich dostępna, jeśli będą jej potrzebować i że […] szybko powróci. Podobnie codziennymi rozstaniami bardziej się denerwowały te dzieci, które miały stosunkowo mało wrażliwe uczuciowo matki. Niechętnie pozwalały im zniknąć z pola widzenia i bardziej stresowały się ich wyjściem. Takie zachowanie opisano jako logiczną konsekwencję życia z figurą przywiązania, niespójną i zachowującą się nieprzewidywalnie, której dziecko nie nauczyło się ufać. Skutkuje to nieustającym obserwowaniem ruchów matki i natychmiastową reakcją stresową, jeśli tylko matka znika z pola widzenia.

Inne badania wykazały oczywisty związek między brakiem bezpiecznej więzi w dzieciństwie i nadmiernie zależnymi zachowaniami w wieku przedszkolnym (Sroufe, Fox, Pancake, 1983) oraz w wieku dziesięciu lat (Urban, Carlson, Egeland, Sroufe, 1991). Ponadto regularne sypianie w łóżku rodziców we wczesnym dzieciństwie połączono z większą wiarą w siebie i społeczną niezależnością w wieku przedszkolnym niż u dzieci mających za sobą doświadczenie samotnego spania (Keller, Goldberg, 2004).

Podobnych dowodów dostarczają porównania różnych kultur. Na przykład jedno z badań małych dzieci pokazuje, że malezyjskie dzieci wcześniej niż amerykańskie były oddzielane od matek i nie stanowiło to dla nich problemu (średni wiek to 21 miesięcy w porównaniu do 36 miesięcy) (Chen, 1989). Wiadomo, że malezyjskie dzieci są często noszone […] oraz że zwykle mieszkają z liczną rodziną, podczas gdy dzieci z Ameryki Północnej zdecydowanie więcej czasu spędzają same. Ponadto badania współczesnych społeczności myśliwych-zbieraczy, w których opiekę nad dziećmi sprawują matki, silnie uczuciowo zaangażowane i zapewniające mnóstwo kontaktu fizycznego, świadczą o wczesnej i szybko powiększającej się autonomii oraz niezależności dzieci, które w wieku 2–4 lat ponad połowę dnia spędzają w towarzystwie rówieśników, z dala od matek (Lozoff, Brittenham, 1979). Konner (1976), który porównał zachowanie angielskich dzieci w wieku 2–5 lat z zachowaniem ich rówieśników ze społeczności myśliwych-zbieraczy !Kung San, również odnotował większą samodzielność dzieci !Kung San. Potwierdzają to też obserwacje dzieci prowadzone przez Reynoldsa (1997) wśród różnych rdzennych plemion, znanych z bliskiego kontaktu matek i dzieci.

Podsumowując, zaprezentowane badania dowodzą prawdziwości twierdzenia, że troskliwa i pełna uczucia opieka nad dziećmi, oparta na wrażliwości na ich potrzeby oraz na bliskości fizycznej, sprzyja kształtowtraniu dzieci bardziej niezależnych niż te, których rodzice wybrali metody wychowawcze kładące nadmierny nacisk na niezależność poprzez ograniczanie bliskości fizycznej w czasie, gdy potrzeba zależności jest jak najbardziej naturalna, a wręcz świadczy o prawidłowym rozwoju psychicznym.

 

Bibliografia:
M. D. S. Ainsworth, S. M Bell, D. J. Stayton, Individual differences in the development of some attachment behaviors. Merrill-Palmer Quarterly, „Behavior and Development” 1972, 18, p. 123–143.
M. D. S Ainsworth, S. M. Bell, D. J. Stayton, Infant-mother attachment and social development. Socialization as a product of reciprocal responsiveness to signals, [in:] The integration of a child into a social world, M. P. M. Richards (ed.), London 1974, p. 99–135.
S. T. Chen, Comparison between the development of Malaysian and Denver children, „The Journal of the Singapore Paediatric Society” 1989, 31, p. 178–185.
M. A. Keller, W. A. Goldberg, Co-sleeping. Help or hindrance for young children’s independence?, „Infant and Child Development” 2004, 13, p. 369–388.
H. Keller, Socialization for competence. Cultural models of infancy, „Human Development” 2003, 46, p. 288–311.
M. J. Konner, Maternal care, infant behavior and development among the !Kung, [in:] Kalahari hunter-gatherers. Studies of the !Kung San and their neighbors, R. B. Lee, I. DeVore (eds.), Cambridge 1976, p. 218–245.
B. Lozoff, G. Brittenham, Infant care. Cache or carry, „The Journal of Pediatrics” 1979, 95, p. 478–483.
D. J. Stayton, M. D. S. Ainsworth, Individual differences in infant responses to brief, everyday separations as related to other infant and maternal behaviors, „Developmental Psychology” 1973, 9, p. 226–235.
L. A. Sroufe, N. E. Fox, V. R. Pancake, Attachment and dependency in developmental perspective, „Child Development” 1983, 54, p. 1615–1627.
J. Urban, E. Carlson, B. Egeland, L. A. Sroufe, Patterns of individual adaptation across childhood, „Development and Psychopathology” 1991, 3, p. 445–460.
J. Reynolds, Mother and child. Visions of parenting from indigenous cultures, Rochester 1997.

 

R. A. Schön, Natural Parenting: Back to Basics in Infant Care, „Evolutionary Psychology” 2007, 5/1, p. 102–183, http://www.epjournal.net.

 

Tłumaczenie: Anna Sieroń