Bezpieczne przywiązanie

Dziecko w momencie urodzenia nie jest przywiązane do żadnego z rodziców. Rodząc się, jest jednak wyposażone w liczne zdolności, dzięki którym preferuje kontakt z innymi ludźmi i przez swoje zachowania stara się osiągnąć i podtrzymać bliskość z otaczającymi je dorosłymi.(...) Utrzymanie bliskości zwiększa szansę na to, że niesamodzielne niemowlę zostanie otoczone opieką i będzie chronione przez możliwymi zagrożeniami. (...) Jednocześnie trzeba jednak zaznaczyć, że faktyczne uzyskanie poczucia bezpieczeństwa pozostaje zależne od wrażliwości i reaktywności innych osób znajdujących się w najbliższym otoczeniu dziecka. Jest ono rezultatem dobrze zsynchronizowanej interakcji pomiędzy niemowlęciem aktywnie poszukującym bliskości i kontaktu a wrażliwym dorosłym gotowym do odpowiedniego reagowania na dziecięce sygnały.
Bowlby zakładał, że wrodzone zdolności nakierowujące dziecko na kontakt z innymi stanowią zalążki wewnętrznego systemy przywiązania stopniowo organizującego się w przebiegu rozwoju. system ten, początkowo niezorganizowany i działający niespecyficznie, a więc w taki sposób, że niemowlę kieruje sygnały "zapraszające" do kontaktu w stronę każdego człowieka z najbliższego otoczenia, stopniowo się organizuje i nakierowuje zachowania dziecka na określoną osobę. Takie zorganizowanie i ukierunkowanie na konkretną osobę wewnętrznego systemu przywiązania, że pozwala on dziecku sprawnie, w sprawdzony i pewny sposób uzyskiwać poczucie bezpieczeństwa w kontakcie z tą osobą, jest najważniejszym zadaniem rozwojowym w pierwszym roku życia. Zachowania i reakcje emocjonalne, wynikające z tak ukształtowanego wewnętrznego systemu przywiązania, można nazwać bezpieczną relacją przywiązania dziecka do matki.

Chcąc wskazać najważniejsze źródła zagrożeń dla rozwoju w okresie niemowlęctwa, należy szczególnie podkreślić zarysowaną wyżej zależność: prawidłowy rozwój przywiązania jest uwarunkowany dostosowanym do sygnałów wysyłanych przez dziecko udziałem innych. Mówiąc inaczej, ukształtowanie w pierwszym roku życia bezpiecznego przywiązania pozostaje zależne od jakości relacji pomiędzy niemowlęciem a jego opiekunem. W ten sposób jakość relacji może być traktowana zarówno jako kluczowy czynnik prawidłowego rozwoju w pierwszym roku życia, jak też najważniejsze źródło zagrożeń dla rozwoju w tym okresie (tu podane źródła). Wiele danych wskazuje na fakt, że jakość przywiązania w pierwszym roku życia ma istotny związek z dalszym przebiegiem rozwoju psychicznego (źródła). Liczni autorzy podkreślają również, że zaburzenia w prawidłowym przebiegu procesów rozwoju w niemowlęctwie, będące efektem nieprawidłowej relacji pomiędzy dzieckiem a opiekunem, mogą być traktowane jako istotny czynnik wystąpienia w późniejszych okresach życia pewnych form nieprzystosowania, a także zaburzeń psychicznych (źródła).

Dlatego za najważniejszy zakres procesu rozwoju w pierwszym roku życia trzeba uznać formowanie związku, charakteryzującego się odpowiednią jakością wzajemnych relacji pomiędzy dzieckiem a opiekunem.

 

Anna I. Brzezińska (red.): Psychologiczne portrety człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2005, s.63.

 

* pogrubienia pochodzą od redakcji portalu przytulmniemamo.net